Gruz w świetle prawa - najnowsze przepisy dotyczące odpadów budowlanych

Pierwsze dekady naszego stulecia to czas gwałtownego wzrostu świadomości ekologicznej, zwłaszcza w rozwiniętych regionach świata. W ostatnich latach wyraz “recykling”, odmieniany przez wszystkie przypadki, na dobre zadomowił się w naszym codziennym słowniku. 

Regulacje dotyczące segregowania odpadów objęły takżę branżę budowlaną. 

Przyjrzyjmy się więc, jak obecnie wygląda polskie prawo precyzujące zarządzanie tak zwanym “gruzem”.

Co mówi prawo budowlane?

Głównymi tekstami prawnymi podejmującymi kwestię odpadów budowlanych są:

- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 1293)

Jest to główny akt prawny dotyczący gospodarki odpadami, w tym odpadami budowlanymi. Zgodnie z tą ustawą odpady budowlane są traktowane jako odpady inne niż niebezpieczne i wymagają odpowiedniego zarządzania w celu minimalizacji ich wpływu na środowisko.

Ustawa nakłada na wytwórców odpadów, którymi są wykonawcy robót, a nie inwestorzy, obowiązek odpowiedniego gospodarowania wytworzonymi odpadami. Przepisy wymagają, aby odpady te były segregowane, a następnie odpowiednio przetwarzane i unieszkodliwiane lub poddawane odzyskowi.

- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 29 października 2021 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2021 poz. 1988) 

Dokument ten, podobnie jak powyższy, nakłada na wykonawcę prac budowlanych obowiązek segregacji.

Wykonawca robót budowlanych podlega konieczności odpowiedniego podziału odpadów na różne frakcje, takie jak: gruz, drewno, metal, szkło, materiały izolacyjne, materiały sztuczne itp. Taki podział umożliwia późniejszy odzysk surowców wtórnych.

Co w praktyce oznaczają przepisy dotyczące odpadów budowlanych…

Zastanawiasz się: gdzie wyrzucić gruz po remoncie, gdzie wywieźć gruz? Jeżeli remontujesz mieszkanie, jesteś zobligowany do zamówienia podstawionego przez miasto worka lub kontenera. Wówczas nie masz obowiązku samodzielnej segregacji gruzu na różne podkategorie. 

Jeżeli jesteś inwestorem, w twojej gestii pozostaje wynajęcie profesjonalnej firmy wywożącej gruz. Segregacją powinna zając się jednak firma wykonująca twoje zlecenie. Odpowiedzialność za sortowanie odpadów na placu budowy ponosi zarówno inwestor jak i wykonawca.

Jeżeli prowadzisz firmę budowlaną, powinieneś zadbać o to, żeby bezpośredni wykonawcy robót znali zasady i kryteria podziału odpadów budowlanych i nie mieszali ich z innymi rodzajami odpadów. W inny razie inwestor może posądzić Cię o niewywiązywanie się z umowy.

Samodzielny recykling gruzu

Alternatywą do korzystania z usług zewnętrznych firm jest samodzielny recykling gruzu.

Może być to opłacalne rozwiązanie dla dużych firm budowlanych lub inwestorów finansujących duże projekty. W takim układzie odzyskane z gruzu surowce będą mogły zostać ponownie wykorzystane np. do utwardzenia gruntów czy położenia dróg dojazdowych.

Do samodzielnego odzyskiwania surowców z gruzu potrzebne jest jednak zaplecze sprzętowe, przede wszystkim - kruszarka szczękowa.

Kruszarki to maszyny wykorzystywane w przemyśle górniczym, budowlanym oraz w recyklingu. Służą do rozdrabniania materiałów takich jak kamienie, skały, cegłówki, beton, gruz budowlany i inne twarde substancje. Są one niezbędnym narzędziem w procesie rozdrabniania surowców. Pozwalają na uzyskanie cząstek o odpowiednich wymiarach, które mogą być wykorzystane w kolejnych etapach produkcji.

Więcej na temat kruszarek znajdziesz w naszym innym artykule.

Jakie odpady budowlane można ponownie wykorzystać?

Podstawowym materiałem nadającym się do ponownego wdrożenia w proces produkcyjny jest gruz budowlany. W jego skład wchodzą wszelkiego rodzaju:

kamienie, stare nawierzchnie asfaltowe, beton, kostka brukowa, cegły itp.

Poddany działaniu kruszarki gruz służy jako materiał do produkcji:

płyt chodnikowych, betonu recyklingowego, podbudowy drogowej, zaprawy, asfaltu czy wypełniaczy.

Samodzielny recykling - przepisy prawa budowlanego

Warto pamiętać jednak, że aby przeprowadzać samodzielny recykling odpadów budowlanych należy uzyskać na to odpowiednie zezwolenie. 

Taki dokument wystawić może marszałek wojewódzki, starosta lub biuro regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

Są jednak wyjątki:

Zezwolenia nie musi mieć:

- osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą, wykorzystująca odpady na potrzeby własne

- władający nieruchomością, który zbiera odpady komunalne, wytwarzane na terenie tej nieruchomości.

Oznacza to, że przy np. samodzielnym remoncie domu, osoba fizyczna może bez pozwolenia gromadzić, odzyskiwać i ponownie wykorzystywać odpady budowlane.

Co nowego w ustawie prawa budowlanego w 2025 roku?

Od 1 stycznia 2025 roku wprowadzono obowiązek selektywnego zbierania odpadów budowlanych z podziałem na sześć frakcji:

drewno, metale, szkło, gips, tworzywa sztuczne i tzw. odpady mineralne (kafelki, cegły, beton, ceramika, kamienie).

Nowe przepisy obejmują także zmiany w systemie BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami)

Od teraz przedsiębiorcy będą zobowiązani do szczegółowego raportowania, jakie odpady trafiają do recyklingu oraz w jaki sposób zostały przetworzone. 

Nowe przepisy, w myśl sentencji, że nieznajomość prawa szkodzi, przewidują też zaostrzone kary dla osób nieprzestrzegających zaktualizowanych wytycznych.

Poza groźbą kary, innym czynnikiem, który powinien zachęcać nas do przestrzegania nowych zasad, jest troska o lokalną przyrodę i krajobraz. Legalne składowanie i wykorzystywanie odpadów to opłacalna i etyczna praktyka.