Jak produkować pasze na własne potrzeby? Samowystarczalne żywienie zwierząt gospodarskich
Jesteś tym co jesz - ta zasada dotyczy nie tylko ludzi! Jednym z najważniejszych elementów hodowli zwierząt jest ich żywienie. Właściwa dieta wpływa bezpośrednio na zdrowie, kondycję oraz wydajność produkcyjną, m. in. nieśność kur, mleczność bydła oraz mięsność trzody chlewnej. Jakość paszy okazuje się co najmniej równie ważna, jak jej ilość! Mieszanka paszowa musi być dostosowana do potrzeb danego zwierzęcia, tak, by dostarczała zbilansowanych ilości najważniejszych składników odżywczych: cukrów, białka, tłuszczy, witamin i minerałów. Aby zapewnić zwierzętom gospodarskimch właściwą dietę, odpowiedzialny hodowca nie musi opierać się wyłącznie na gotowych karmach dostępnych w sprzedaży.
Alternatywą dla komercyjnych mieszanek paszowych jest samodzielna produkcja pasz objętościowych oraz pasz treściwych. Pozwala hodowcy zachować pełną kontrolę nad procesem żywienia: od wyboru surowców, poprzez sposób ich obróbki po dostosowanie proporcji poszczególnych komponentów do aktualnych potrzeb zwierząt. Jednocześnie stawiając na samowystarczalność można obniżyć koszty żywienia inwentarza.
Produkcja paszy na własne potrzeby może generować duże oszczędności! Samodzielne wytwarzanie mieszanek paszowych pozwala ominąć marże nakładane przez zewnętrznych producentów gotowych pasz, a także pośredników. Koszty spadają jeszcze bardziej, jeśli korzysta się z surowców pochodzących z roślin uprawianych na terenie tego samego gospodarstwa. To świetny sposób na efektywne zagospodarowanie płodów rolnych, które nie spełniają norm dla przemysłu spożywczego, nie nadają się do bezpośredniej sprzedaży konsumenckiej lub których ceny w skupach są niesatysfakcjonujące. Korzystnym rozwiązaniem jest również przeznaczenie gruntów gorszej jakości pod uprawę roślin paszowych, których wymagania są z reguły niższe w porównaniu do gatunków i odmian przeznaczonych dla ludzkich konsumentów.
Wybór surowców do produkcji paszy
Samowystarczalność wymaga doświadczenia oraz profesjonalnego podejścia. Kluczowe znaczenie ma wiedza na temat potrzeb żywieniowych poszczególnych zwierząt. Różne gatunki drobiu mają odmienne wymagania pokarmowe, podobnie jak bydło mleczne i mięsne, trzoda chlewna i konie. Liczy się nie tylko gatunek zwierzęcia, ale także jego wiek, rasa oraz przeznaczenie hodowli. Przykładowo, kury nioski mają znacznie większe zapotrzebowanie na wapń i fosfor w porównaniu do broilerów, które z kolei wymagają diety bogatszej w białko i surowce energetyczne. W przypadku bydła i trzody młode zwierzęta potrzebują łatwo przyswajalnego pokarmu o wysokiej zawartości witamin, minerałów oraz aminokwasów.
Dieta musi być zróżnicowana i odpowiednio zbilansowana, dlatego w hodowli stosuje się wieloskładnikowe mieszanki paszowe. Umiejętność ich komponowania pod kątem potrzeb konkretnych zwierząt to klucz do sukcesu! W składzie mieszanek pełnoporcjowych powinny dominować zboża, takie jak pszenica, jęczmień, owies czy kukurydza. Składniki bogate w węglowodany, dostarczające energii, należy uzupełnić komponentami białkowymi, a także premiksami witaminowo-mineralnymi, kredą paszową oraz innymi dodatkami.
Nie samym zbożem żyje zwierzę – oprócz składników dostarczających energię, mieszanka paszowa musi zawierać odpowiednią ilość białka. Konwencjonalnym źródłem protein w żywieniu zwierząt gospodarskich są rośliny strączkowe, takie jak łubin, groch, bobik, lucerna czy soja, ale to nie koniec możliwości. Alternatywą są makuchy, czyli produkt uboczny tłoczenia oleju.
Profesjonalne prasy ślimakowe pozwalają wycisnąć na zimno płynne tłuszcze z nasion roślin oleistych, takich jak słonecznik, rzepak, soja albo orzech włoski. Wartościowym „odpadem” tego procesu są właśnie makuchy, wysokobiałkowe wytłoki idealne jako dodatek do samodzielnie sporządzanych mieszanek paszowych dla praktycznie wszystkich zwierząt gospodarskich. Oprócz białka, zawierają również węglowodany, sole mineralne oraz witaminy, które nie ulegają rozpadowi dzięki zastosowaniu tłoczenia na zimno, w niskich temperaturach.
Jako źródło białka w paszy można wykorzystać również inne produkty uboczne przemysłu rolno-spożywczego, np. suszony wywar gorzelniczy, młóto browarniane oraz zarodki zbożowe.
Jak produkować paszę na własne potrzeby? Wybór metody produkcji
Znaczenie ma nie tylko skład paszy, ale także sposób jej produkcji. Innymi słowy, liczy się nie tylko to, z jakich surowców powstaje pasza, ale także to, w jaki sposób te surowce zostaną przetworzone.
Proces produkcji, związany z odpowiednią obróbką mechaniczną surowców, znacząco wpływa na strawność oraz przyswajalność pokarmu, a tym samym efektywność żywienia zwierząt oraz opłacalność hodowli. Zastosowanie odpowiednich urządzeń, takich jak śrutowniki, gniotowniki, ekstrudery czy mieszadła, zmienia ziarno, słomę oraz inne surowce rolnicze w pełnowartościową paszę.
Poszczególne maszyny do produkcji pasz przekształcają surowce w odmienny sposób.
- Śrutowniki – rozdrabniają ziarna zbóż na mniejsze cząstki, czyli tzw. śrutę. W efekcie zwiększa się powierzchnia właściwa paszy podlegająca działaniu enzymów oraz soków trawiennych w układzie pokarmowym zwierząt. Dzięki temu wyraźnie poprawia się strawność skrobi oraz białka, zawartych w wyjściowym surowcu. Śrutowniki nadają się do obróbki nie tylko zbóż, takich jak pszenica, jęczmień czy owies, ale także kukurydzy, soi oraz innych ziaren.
- Sieczkarnie – odgrywają kluczową rolę w produkcji pasz objętościowych dla przeżuwaczy. Służą do rozdrabniania słomy, siana oraz suszonej zielonki, np. lucerny albo koniczyny.
- Gniotowniki – miażdżą ziarno, znacznie zwiększając strawność paszy. Ta metoda obróbki surowców jest szczególnie korzystna w przypadku sporządzania pasz dla bydła. Gniecione ziarno stymuluje pracę żwacza i zapobiega kwasicy u przeżuwaczy, a jednocześnie zawarte w nim składniki odżywcze staje się lepiej przyswajalne. Gniotowniki charakteryzują się bardzo wysoką wydajnością: pozwalają zmniejszyć zużycie energii elektrycznej w porównaniu do zastosowania rozdrabniaczy, obniżając koszty produkcji paszy. Co więcej, minimalizują zawartość pyłu, co przekłada się na wyższą jakość paszy.
- Ekstrudery – to zaawansowane urządzenia łączące obróbkę mechaniczną z działaniem wysokiego ciśnienia oraz temperatury. Ziarna zbóż i roślin strączkowych są przekształcane w lekkostrawne, spienione granulaty o przyswajalności sięgającej aż 90%. Proces ekstruzji eliminuje większość patogenów oraz związków antyżywieniowych, takich jak taniny, lektyny, alkaloidy i glukozynolany, dzięki czemu ekstrudowana pasza doskonale nadaje się dla zwierząt młodych oraz osłabionych.
- Granulatory – przekształcają sypkie mieszanki rozdrobnionych surowców w równe granulki, czyli granulat paszowy. Pozwala łączyć składniki bazowe z dodatkami, takimi jak premixy oraz suplementy witaminowe. Uzyskany produkt jest jednolity pod względem składu i frakcji, idealny do mechanicznego dozowania, a także łatwy w transporcie i odpowiedni do długotrwałego przechowywania.
- Mieszalniki paszowe – umożliwiają dokładne wymieszanie wszystkich komponentów mieszanek paszowych. Dzięki nim powstaje produkt o jednorodnym składzie, którego każda porcja dostarcza identyczny zestaw substancji odżywczych w zbilansowanych proporcjach.
Zamiast kupować osobno kilka urządzeń, warto rozważyć inwestycję w jedną z gotowych linii do produkcji paszy. Są to profesjonalnie skomponowane zestawy do wydajnego rozdrabniania, odpylania, oczyszczania oraz frakcjonowania surowców zbożowych.
Legalna produkcja własnej paszy – niezbędne formalności
Produkcja paszy wyłącznie na własne potrzeby nie zwalnia hodowcy z dopełnienia odpowiednich formalności! Nawet jeśli rolnik zamierza karmić samodzielnie wytwarzanym produktem (lub produktami) wyłącznie własne zwierzęta, musi zgłosić działalność do miejscowego Powiatowego Lekarza Weterynarii (PLW) w celu uzyskania tzw. numeru paszowego oraz wpisu do rejestru podmiotów działających na rynku pasz. Wniosek trzeba zgłosi co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem produkcji paszy, dołączając dowód uiszczenia opłaty skarbowej (17 zł) do właściwego Urzędu Gminy lub Urzędu Miasta. Wspomniany numer paszowy służy jako identyfikator producenta pasz w kontaktach z Inspekcją Weterynaryjną oraz przy zakupie surowców do produkcji karmy od zewnętrznych dostawców.
Hodowca wytwarzający paszę na własne potrzeby jest zobowiązany do prowadzenia prostej ewidencji surowców i pasz. W dokumentacji należy uwzględnić pochodzenie surowców oraz ich bieżące zużycie, ponadto określić, do jakich grup zwierząt trafia gotowa pasza. Na każdym etapie produkcji niezbędne jest przestrzeganie zasad higieny i bezpieczeństwa. Zarówno gotowa pasza, jak i surowce potrzebne do jej wytworzenia muszą być przechowywane w czystych, suchych miejscach wolnych od szkodników. Zasady magazynowania ziarna paszowego są takie same jak w przypadku zbóż przeznaczonych dla ludzkich konsumentów. Ważne jest dosuszenie ziarna po zbiorze, przed umieszczeniem w magazynie, do wilgotności poniżej 14%, np. za pomocą mobilnej suszarni. W trakcie przechowywania należy kontrolować wilgotność oraz temperaturę surowca. Dla zachowania odpowiednich parametrów zalecane jest napowietrzanie ziarna oraz jego regularne mieszanie. Surowce muszą być przechowywane z dala od nawozów, środków ochrony roślin oraz innych chemikaliów. Ziarno porażone przez patogeny, zaatakowane przez szkodniki lub z objawami pleśnienia trzeba niezwłocznie usunąć z przechowalni i wyeliminować z procesu produkcji karmy.
Czy samodzielna produkcja paszy się opłaca?
Pańskie oko konia tuczy! Ta zasada dotyczy również innych zwierząt gospodarskich. Hodowca, który samodzielnie dba o skład, proces przygotowania paszy oraz jej dozowanie może mieć pewność, że zapewnia swoim zwierzętom wszystko, co najlepsze. Dobrze odżywiony żywy inwentarz cieszy się dobrym zdrowiem, szybciej rośnie, produkuje więcej mleka lub jaj. Efektywność hodowli wzrasta, za to koszty żywienia zwierząt spadają – zwłaszcza, jeśli surowce do produkcji paszy pochodzą z tego samego gospodarstwa. Warunek powodzenia to dobrze przemyślany dobór proporcji poszczególnych komponentów paszy oraz ich odpowiednia obróbka za pomocą urządzeń poprawiających strawność i przyswajalność ziarna.