Rośliny oleiste w Polsce: z pola prosto do tłoczni oleju

W Polsce kwitnie uprawa roślin oleistych! I to dosłownie: pola rzepaku ciągną się kilometrami, rosnącą popularność zdobywają także słonecznik oraz soja. Ale wybór surowców do produkcji olejów jest znacznie większy. Obecnie rosnącą popularnością cieszą się oleje tłoczone na zimno z tradycyjnych roślin uprawnych, takich jak len, mak albo konopie.

Oleje tłoczone na zimno z własnych upraw to doskonały pomysł na biznes! W ten sposób można przekuć w złoto modę na ekologię i zdrową żywność, która na dobre zadomowiła się w Polsce i Europie. Co więcej, takie podejście pozwala uniknąć rozcieńczania zysków: dzięki pominięciu pośredników i sprzedaży surowca cała marża zostaje w kieszeni rolnika. Różnica bywa kolosalna: cena oleju jest co najmniej kilkukrotnie większa od wartości surowca, z którego został wytłoczony. Przebitka cenowa jest szczególnie duża w przypadku nierafinowanych olejów tłoczonych na zimno, cenionych przez konsumentów ze względu na szczególne walory zdrowotne oraz smakowe.

Rodzaj surowca, z jakiego je pozyskano oraz technologia tłoczenia wpływają na smak, zapach, wygląd oraz właściwości odżywcze olejów roślinnych. Pod względem właściwości prozdrowotnych oraz wyrazistości smaku, aromatu i koloru bezkonkurencyjne są nierafinowane oleje tłoczone na zimno za pomocą pras ślimakowych. W porównaniu do olejów wyciskanych na ciepło są zdecydowanie bogatsze w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, witaminy, fitosterole oraz inne związki wrażliwe na obróbkę termiczną. 

Złota trójka roślin oleistych – rzepak, słonecznik i soja

Rzepak, słonecznik i soja to trzy najpopularniejsze rośliny oleiste uprawiane w Polsce. Z ich nasion powstają najpopularniejsze oleje kulinarne, wykorzystywane również do produkcji biopaliw. Nic nie musi się marnować! Śruta poekstrakcyjna, czyli makuchy pozostałe po wytłoczeniu oleju, stanowi cenną, wysokobiałkową paszę dla zwierząt gospodarskich.

• Rzepak – areał upraw tej rośliny w Polsce przekracza milion hektarów! Nasiona rzepaku zawierają ok. 45% tłuszczu, a ich plon z hektara sięga 3-3,5 tony. Olej rzepakowy to podstawowy olej roślinny w Polsce i większości krajów Europy. Jest stosowany do smażenia, pieczenia oraz produkcji margaryny, a ponadto wykorzystywany w przemyśle do wytwarzania pokostu oraz biodiesla. 

Przeważnie jest poddawany rafinacji, która zwiększa jego trwałość i łagodzi smak, ale znacznie pogarsza wartości odżywcze. Tymczasem naturalny olej rzepakowy tłoczony na zimno nie tylko obfituje w nienasycone kwasy tłuszczowe, ale ponadto zawiera je w idealnych proporcjach zalecanych przez dietetyków (czyli dwukrotnie więcej kwasów Omega-6 niż Omega-3). Stanowi również bogate źródło witaminy E oraz roślinnych steroli. Do produkcji oleju rzepakowego polecana jest przemysłowa prasa ślimakowa WT-200.

• Słonecznik – pestki słonecznika są równie bogate w tłuszcz jak nasiona rzepaku. Olej słonecznikowy tłoczony na zimno dostarcza znaczne ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6, lecytyny, witaminy E, żelaza oraz miedzi. Zawiera ponadto roślinne związki polifenolowe o silnym działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym. Jego spożywanie obniża poziom tzw. złego cholesterolu (LDL), wspiera odporność i chroni przed wolnymi rodnikami. Stanowi idealny dodatek do sałatek, surówek, pieczywa oraz zimnych sosów. Po rafinacji może być wykorzystywany do smażenia w wysokich temperaturach, ale traci swoje walory prozdrowotne. Do wytłaczania oleju słonecznikowego doskonale nadaje się mini linia LPO-150, która umożliwia kompleksowe przygotowanie surowca od kalibracji i czyszczenia nasion, przez łuszczenie i transport, aż po proces tłoczenia na zimno w prasie olejowej. 

• Soja - jest zaliczana do roślin bobowatych, więc jej nasiona obfitują w białko. Dzięki temu makuchy pozostałe po wytłoczeniu oleju z jej nasion są jak koktajl proteinowy dla zwierząt! Nasiona soi zawierają ponadto ok. 20% tłuszczu. Olej sojowy tłoczony na zimno stanowi nieodzowny składnik kuchni orientalnej. Stanowi bogate źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6 i Omega-3, cynku, witaminy K oraz lecytyny. Jego spożywanie wspiera pamięć oraz prawidłowe funkcjonowanie wątroby. Olej słonecznikowy znajduje zastosowanie w kosmetyce, w przemyśle jest wykorzystywany przy produkcji farb i lakierów, a także jako biopaliwo. Do wydajnej ekstruzji soi i tłoczenia wysokiej jakości oleju sojowego dedykowane są linia SojaPress – 300 oraz SojaPress-300 Mini, umożliwiające przetworzenie do 300 kg surowca na godzinę.

Z pola do tłoczni oleju

Rola surowca do produkcji oleju to często drugie, mniej oczywiste zastosowanie wielu skądinąd dobrze znanych roślin uprawnych. Oleje tłoczone na zimno na mniejszą skalę, z niszowych surowców osiągają ceny wahające się od kilkudziesięciu do ponad stu złotych za litr! 

• Len – błękitne łany rodzą brązowe nasiona, czyli siemię lniane, zawierające ok. 40% tłuszczu. Olej lniany ma intensywny zapach i cierpki smak. Stanowi skarbnicę kwasów Omega-3. Jest wykorzystywany przez farmaceutów do produkcji leków recepturowych oraz preparatów galenowych. Artyści stosują go do zabezpieczania powierzchni malowideł oraz rzeźb.

• Mak lekarski – olej makowy w aż 70 % składa się z kwasów Omega 6. Dostarcza witamin A,D,E i z grupy B, a także fitosteroli, wapnia, magnezu, potasu i żelaza. Jego delikatnie orzechowy smak i charakterystyczny „makowy” aromat pasują do sałatek i deserów. Jest wykorzystywany w produkcji ekologicznych kosmetyków odżywiających skórę, włosy i paznokcie. 

• Czarnuszka siewna – olej z nasion czarnuszki posiada intensywny, korzenny zapach oraz smak z subtelną nutą goryczki. Zawiera tymochinon, silny antyoksydant o właściwościach przeciwnowotworowych, przeciwzapalnych oraz przeciwalergicznych.

• Konopie siewne – olej konopny, tłoczony na zimno z nasion konopii siewnych, można rozpoznać po zielonobrązowym zabarwieniu oraz korzenno-orzechowym zapachu. Dodawany do potraw wspiera odporność oraz pracę serca. Stosowany zewnętrznie doskonale nawilża skórę oraz działa przeciwzapalnie. Uwaga: po otwarciu można go przechowywać maksymalnie przez miesiąc, nawet w lodówce.

• Kukurydza – chociaż jest kojarzona głównie jako surowiec do produkcji pasz i mąki kukurydzianej, jest wartościową rośliną oleistą. Olej kukurydziany tłoczony na zimno z zarodków kukurydzy jest lekko strawny, bogaty w kwasy Omega 6, witaminę E oraz fiotosterole. Jest szeroko stosowany w przemyśle spożywczym i kosmetycznym. Jest zalecany również jako dodatek paszowy dla koni zmagających się z wrzodami.

Aby trafić w gusta wymagających klientów, warto zdywersyfikować uprawy oraz asortyment produkowanych z nich olejów. W takiej sytuacji idealnym rozwiązaniem będzie uniwersalna prasa do tłoczenia oleju UM-200, która jest w stanie wycisnąć zdrowe tłuszcze roślinne ze wszystkich nasion i orzechów bogatych w tłuszcze, nawet surowców opornie poddających się tłoczeniu za pomocą „zwykłych” pras!