Kalibracja nasion przed siewem – sposób na wyższe plony

Jakość materiału siewnego to jeden z kluczowych czynników, wpływających na sukces upraw. To zasada potwierdzona przez liczne badania naukowe, dotyczące setek różnych gatunków i odmian roślin uprawnych. A co ważniejsze, udowodniona w praktyce przez niezliczonych rolników i ogrodników.

Do najważniejszych parametrów fizycznych pozwalających ocenić standard materiału siewnego należą wielkość nasion, ich masa, a także czystość. Duże nasiona cechują się wyższą zdolnością i energią kiełkowania, po wschodach szybciej rosną, wytwarzają silniejszy system korzeniowy, a docelowo pozwalają uzyskać wyższe plony.

Z tego powodu do kluczowych zabiegów mających na celu uszlachetnienie materiału siewnego zaliczana jest kalibracja nasion.

Na czym polega kalibracja nasion? 

Kalibracja nasion polega sortowaniu nasion według ich wielkości, masy i kształtu. Urządzeniem wykorzystywanym do tego celu jest kalibrator ziarna, który szybko i precyzyjnie dzieli materiał siewny na frakcje, przy okazji pozbawiając go zanieczyszczeń, takich jak kamyki, piasek, plewy, łuski, patyczki etc. Umożliwia precyzyjną selekcję nasion wysokiej jakości, cechujących się odpowiednią wielkością i ciężarem. Jednocześnie usuwane są nasiona zbyt małe i zniekształcone, a tym samym niezdolne do kiełkowania, wschodzące z opóźnieniem lub zmieniające się w słabe siewki. 

Ponadto kalibracja materiału siewnego pozwala odsiać nasiona chwastów, lżejsze od ziaren zbóż i większości innych upraw rolniczych. Dzięki temu można ograniczyć do minimum stosowanie herbicydów oraz uniknąć konkurencji chwastów z rośliną uprawną o wodę, składniki odżywcze, światło oraz przestrzeń życiową.

Wpływ kalibracji nasion przed siewem na kiełkowanie i rozwój roślin

W obrębie tego samego gatunku i odmiany, wielkość nasion bezpośrednio przekłada się na wartość siewną, czyli zdolności do wyrównanych wschodów i, w perspektywie, wydania wysokiego plonu. Składają się na nią  zarówno ciężar, określony jako masa 1000 nasion (MTZ), jak również wyrównanie pod względem rozmiaru i kształtu. Duże, dorodne nasiona wyodrębnione w procesie kalibracji zawierają dobrze wykształcone zarodki oraz obfitują w substancje zapasowe. Z tego względu kiełkują szybciej, powstałe z nich siewki rosną z większym wigorem i lepiej się ukorzeniają. W konsekwencji cechują się wyższą odpornością na niekorzystne warunki glebowe (takie jak susza, niedobór składników odżywczych) oraz inne stresy środowiskowe, ponadto lepiej znoszą konkurencję ze strony chwastów oraz wykazują mniejszą wrażliwość na patogeny. Te korzyści utrzymują się również na dalszych etapach rozwoju roślin, które w efekcie plonują bardziej obficie w porównaniu do roślin uzyskanych z nasion o mniejszych rozmiarach i masie. Liczne badania potwierdzają również wyższą odporność dużych nasion na zbyt głęboki siew, dzięki ich większej zdolności do penetracji okrywy glebowej.

Wysiew wyłącznie dużych nasion wyselekcjonowanych za pomocą kalibratora zapewnia równomierną obsadę, a tym samym lepsze wykorzystanie pola. Eliminacja nasion małych, niezdolnych do kiełkowania lub dających słabe siewki, pozwala uniknąć pustych miejsc w łanie.

Kolejna korzyścią płynąca z kalibracji nasion przed siewem jest uzyskanie materiału siewnego wyrównanego pod względem wielkości i kształtu. Rezultatem jest równomierność wschodów, która bezpośrednio wpływa na potencjał plonotwórczy, jakość zbiorów oraz efektywność zabiegów agrotechnicznych.

Eliminowane jest zjawisko zagłuszania opóźnionych siewek przez większe i silniejsze, które wykiełkowały wcześniej. Rośliny, które wzeszły jednocześnie, kontynuują rozwój w podobnym tempie przez cały okres wegetacji. Dzięki temu uzyskuje się wyrównany łan, pozwalający na precyzyjne stosowanie nawożenia oraz środków ochrony roślin na zalecanych etapach rozwoju danego gatunku i odmiany. Rośliny dojrzewają w tym samym czasie, co umożliwia łatwe ustalenie optymalnego termin zbioru, a co za tym idzie uzyskanie wyższych plonów lepszej jakości.

Kalibrowanie nasion to wyższe plony lepszej jakości!

Wielkość nasion wpływa nie tylko na kiełkowanie i ukorzenianie się nasion oraz wzrost siewek, ale także na plonowanie uzyskanych z nich roślin. Tym samym kalibracja pozwalająca wyselekcjonować nasiona o pożądanych rozmiarach przekłada się na bezpośrednie korzyści finansowe! 

Bezpośrednie korzyści płynące z kalibracji materiału siewnego udowadnia synteza wyników setek badań eksperymentalnych nad różnymi gatunkami roślin uprawnych, opublikowana w 2024 roku. Wykazano, iż większe nasiona cechują się o 12-18% wyższą zdolnością kiełkowania oraz o 50% większą odpornością na zbyt głęboki siew. Wzrost plonu, wynikający z zastosowania sortowania mechanicznego ziaren i siewu wyłącznie frakcji o optymalnych rozmiarach różnił się w zależności od gatunku. W przypadku zbóż uzyskiwano plony wyższe o 10-15% w warunkach standardowych oraz o 22% wyższe w warunkach suszy. Różne odmiany kukurydzy plonowały o 8-18% obficiej, natomiast rośliny strączkowe wydawały plon średnio o 20% wyższy. 

Szczególnie wyraźny efekt kalibracji ziarna zaobserwowano u wspięgi (inaczej fasolnika). Porównywano nasiona skalibrowane z zastosowaniem sit o oczkach średnicy 5,5 mm oraz 4,8mm. Wykazano, że większe nasiona wykazują o 10-15% wyższą zdolność kiełkowania w warunkach polowych. Szybciej wykształcają system korzeniowy oraz pierwsze liście właściwe. Docelowo osiągają wyższy wzrost i lepiej się krzewią, wykształcają o 25% więcej strąków, które zawierają nasiona o masie większej o 18%. Efektem jest wzrost plonów aż o 35% w porównaniu do roślin wyhodowanych z mniejszych nasion. 

W innych badaniach podobne korzyści wynikające z zastosowania większych nasion udowodniono m. in. dla pszenicy, pszenżyta, owsa, jęczmienia, ryżu, kukurydzy, szarłatu, słonecznika, soi, fasoli szparagowej,  buraka cukrowego, ciecierzycy, rzepaku, dyni, krokosza oraz wielu innych gatunków roślin rolniczych i ogrodniczych, uprawianych w różnych strefach klimatycznych.

Kalibracja materiału siewnego wpływa pozytywnie nie tylko na wielkość przyszłego plonu, ale także jego cechy jakościowe. Wielokrotnie dowiedziono, iż rośliny wyrosłe z dużych nasion wydają większe i cięższe nasiona w porównaniu do osobników tego samego gatunku i odmiany, które uzyskano z nasion o mniejszych rozmiarach. Przykładowo, w przypadku grochu rośliny wyhodowane z nasion o masie 0,25g tworzyły ziarna o 12% większe niż wyhodowane z nasion o masie 0,18g. Porównanie pszenicy wyrosłej z ziaren o MTZ = 42g z uzyskanej z ziaren o MTZ = 32g wykazało, że tworzy ona kłosy o ok. 1,5 cm dłuższe, zawierające średnio o 5 ziaren więcej, o masie średnio o 8% większej. W efekcie siew cięższych nasion powodował wzrost plonu o 18%.

W przypadku słonecznika z większych nasion uzyskano rośliny o większej średnicy kwiatostanów, większej liczbie nasion na główkę, procentowym udziale nasion wypełnionych, ponadto osiągnięto wyższy plon zarówno z hektara, jak i w przeliczeniu na roślinę.

Wpływ kalibracji ziarna na precyzję wysiewu 

Kalibrowanie nasion bezpośrednio wpływa na precyzję wysiewu siewnikami pneumatycznymi. Wyrównany materiał siewny pozwala na precyzyjne dobranie optymalnych parametrów podciśnienia, prędkości obrotowej tarczy oraz szczelinowania. Dzięki temu minimalizuje się zjawisko podwójnego wysiewu oraz pustych miejsc (pominięć), uzyskując lepszą punktową precyzję i wyrównanie rozkładu nasion wzdłuż rzędu. Efektem jest lepsza obsadę pola oraz wyższy plon. Co więcej, ujednolicone nasiona wysiewane za pomocą siewnika są precyzyjniej umieszczane w glebie na taką samą głębokość, co przekłada się na równomierność wschodów. 

Wpływ kalibracji nasion na precyzję siewu za pomocą siewników pneumatycznych potwierdzają liczne doświadczenia dotyczące m. in. zbóż, kukurydzy, roślin dyniowatych, strączkowych, rzepaku, bawełny, orzechów ziemnych i wielu innych gatunków uprawnych.

Podsumowując:

Kalibracja nasion to prosty sposób, by otrzymać jednorodny materiał siewny wysokiej jakości, pozbawiony zanieczyszczeń oraz ziaren niespełniających standardów. Przekłada się to na wyższą równomierność wschodów i optymalne wykorzystanie miejsca na polu, ułatwia przeprowadzanie zabiegów agrotechnicznych, a przede wszystkim pozwala uzyskać wyższe plony lepszej jakości.

Kalibrator ziarna to urządzenie przydatne w każdym gospodarstwie! Precyzyjne sortowanie nasion przed siewem jest nieodzowne zwłaszcza w przypadku użycia własnego materiału siewnego (odstępstwo rolne). W ten prosty sposób można uzyskać plon wyższy o nawet 15-20% w porównaniu do zastosowania nasion niepoddanych obróbce. W przypadku gospodarstw i zakładów nastawionych na produkcję materiału siewnego wysokiej jakości najlepszym rozwiązaniem będzie profesjonalny zestaw do podnoszenia, kalibracji i oczyszczania nasion.

Bibliografia /źródła

• Ambika, S., V. Manonmani, and G. Somasundaram. "Review on effect of seed size on seedling vigour and seed yield." Research Journal of Seed Science 7.2 (2014): 31-38.
• Bustos-Gaytán, A., et al. (2025). Advancements in pneumatic seed-metering devices: A review of numerical and experimental approaches. Results in Engineering, 26, 105626.
• Ghassemi-Golezani, K. et al. (2011). Germination of different seed size of pinto bean cultivars as affected by salinity and drought stress. Journal of Food, Agriculture & Environment, 9(2), 550-554.
• Gierz, Ł., & Koszela, K. (2016). Analiza rozkładu nasion podczas wysiewu siewnikiem punktowym. Agricultural Engineering, 20(2), 45-53. 
• Kalita, P. and A.K. Choudhury, 1984. Effect of varieties, seed sizes and seed rates on the yield of wheat. Ind. J. Agron., 29: 287-290.
• Kumar, D. and R. Seth, 2004. Seed yield response of fodder cowpea (Vigna unguiculata (L.) Walp) varieties to varying seed rate and seed size. Seed Res., 32: 149-153.
• Masiura, M., et al. (2018). Wpływ frakcjonowania nasion zbóż na precyzję wysiewu siewnikami pneumatycznymi. Problemy Inżynierii Rolniczej. 2018, t. 26, nr 2, s. 27–36.
• Szot, B., & Stępniewski, A. (2006). Fizyczne właściwości nasion a ich wartość siewna. Acta Agrophysica, 7(4), 1055–1065.
• Weissmann, K., Raja, R., Gupta, S., Patel, M., & Buehler, A. (2024). Seed Quality Enhancement: A Review of Techniques and Their Impacts on Crop Yield. Plants, 13(4), 582-601.
• Zaremba, R., et al. (2018). Wpływ cech geometrycznych nasion kukurydzy na wskaźniki jakości wysiewu siewnikiem pneumatycznym. Technika Rolnicza Ogrodnicza Leśna. 2018, nr 1, s. 11-13. 
• Zembold-Guła, K., & Grzesik, M. (2013). Wpływ wielkości i masy nasion na ich jakość i wigor. Journal of Research and Applications in Agricultural Engineering, 58(4), 213–217.