Zaprawianie nasion – wsparcie na starcie zapewnia zdrowe plony

Okres kiełkowania i wschodów to krytyczny etap, kluczowy dla powodzenia całej uprawy. W najwcześniejszym okresie życia roślina jest szczególnie wrażliwa na niekorzystne czynniki środowiskowe. Obok stresów abiotycznych, takich jak susza i niskie temperatury, główne zagrożenie stanowią patogeny glebowe. Na szczęście istnieje prosty sposób, by zapewnić przed nimi ochronę. Zaprawianie nasion przed siewem zapewnia zdrowy start, który finalnie pozwala zebrać wyższe plony lepszej jakości.

Jak zaprawiać nasiona? Podstawowe metody - porównanie metod kalibracji nasion warzyw

Zaprawianie nasion to ogólne określenie dla zabiegów zabezpieczających materiał siewny przed patogenami i szkodnikami obecnymi w glebie, na powierzchni nasion lub w ich wnętrzu. Dotyczy również innych części roślin przeznaczonych do siewu lub sadzenia np. cebul, bulw oraz owocostanów, takich jak kłębki buraka.

Czym różnią się zaprawy chemiczne od biologicznych? Porównanie co lepsze

Znane są różne metody zaprawiania nasion, jednak z wielu względów najszerzej stosowane jest traktowanie materiału siewnego  chemicznymi zaprawami nasiennymi, zawierającymi fungicydy, insektycydy lub inne środki ochrony roślin. Istnieją zaprawy nasienne łączące w sobie substancje chroniące przed chorobotwórczymi grzybami oraz szkodnikami, jak również wzbogacone nawozami, biostymulatorami oraz regulatorami wzrostu. Obok tradycyjnych zapraw działających na powierzchni ziarna coraz częściej stosowane są zaprawy systemiczne (układowe), które zwalczają również patogeny obecne wewnątrz nasion, a ponadto zapewniają roślinie odporność także przez kilka pierwszych tygodni po wschodach. Dostępne są również ekologiczne zaprawy nasienne, oparte na substancjach mineralnych, roślinnych oraz preparatach mikrobiologicznych, dopuszczone do stosowania w rolnictwie ekologicznym.

Zaprawianie na mokro 

Najpowszechniejszą i najdokładniejszą metodą jest zaprawianie na mokro, czyli pokrywanie materiału siewnego roztworem lub zawiesiną pestycydu przy użyciu zaprawiarki. Płynna zaprawa dozowana za pomocą profesjonalnej maszyny do zaprawiania dociera do każdej bruzdy i zagłębienia nasiona, tworząc szczelną barierę ochronną. Zabieg zapewnia precyzyjne i równomierne pokrycie każdego ziarna, a ponadto pozwala na oszczędne i precyzyjne dawkowanie preparatu zawierającego substancję czynną.

Stosowanie suchych zapraw nasiennych nie gwarantuje dokładnego pokrycia ziarna preparatem ochronnym, a ponadto jest uciążliwe ze względu na intensywne pylenie. Pył powstający podczas zabiegu zaprawiania i siewu stwarza bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia operatora oraz dla środowiska naturalnego, zwłaszcza dla owadów zapylających.

Jakie są fizyczne metody zaprawiania nasion? Zaprawy chemiczne vs. zaprawianie fizyczne

Alternatywą dla zapraw nasiennych są metody fizyczne, takie jak poddawanie materiału siewnego działaniu wysokiej temperatury lub naświetlanie ich promieniowaniem UV. Ich zastosowanie w rolnictwie jest ograniczone, ze względu na trudności techniczne oraz brak ochrony rezydualnej. Zwalczają wyłącznie czynniki chorobotwórcze, które są obecne w nasionach lub na ich powierzchni w momencie wykonywania zabiegu, natomiast nie zapewniają ochrony przed patogenami ani szkodnikami znajdującymi się w glebie.

Traktowanie nasion wysoką temperaturą pociąga za sobą istotne ryzyko błędu: 2-3 °C ponad zalecaną wartość może skutkować zniszczeniem materiału siewnego, natomiast zbyt niska temperatura nie unieszkodliwia patogenów. Co więcej, działanie metod fizycznych jest bardzo krótkotrwałe, tymczasem nasiona zaprawione chemicznie można przechowywać przez wiele miesięcy bez utraty ochrony. Zaprawianie fizyczne wymaga użycia kosztownej infrastruktury, generuje duże zużycie energii oraz nakłady pracy. Tymczasem profesjonalne zaprawiarki do nasion pozwalają szybko i bez wysiłku pokryć zaprawą kilka ton materiału siewnego w ciągu godziny, a ich obsługa nie wymaga specjalistycznego przeszkolenia.

Zaprawianie nasion to zdrowy start dla roślin

Jak działa zaprawianie nasion i jakie korzyści przynosi?

Korzyści z zaprawiania nasion przed siewem jest więcej, niż się wydaje! Podstawowym celem tego zbiegu jest oczywiście zabezpieczenie materiału siewnego przed patogenami i szkodnikami. Liczne badania dowodzą, iż stosowanie odpowiednio dobranych zapraw fungicydowych zapewnia ochronę zarówno przed czynnikami chorobotwórczymi obecnymi na powierzchni nasion oraz w ich wnętrzu, jak i występującymi w glebie, atakującymi kiełkujące nasiona oraz siewki. Zaprawianie nasion chroni rośliny w kluczowym, początkowym okresie wzrostu (przez pierwsze 4–5 tygodni od siewu). Co więcej, zaprawy o działaniu układowym na wczesnych etapach rozwoju roślin chronią ich nadziemne części przed infekcją przez patogeny przenoszone drogą powietrzną, takie jak rdze (Puccinnia spp.) oraz septoriozy (Septoria spp.).

Największe znaczenie w rolnictwie mają zaprawy fungicydowe (grzybobójcze). Zgorzel siewek wywoływana przez różne patogeny zaliczane do grzybów oraz lęgniowców (m.in. Fusarium, Rhizoctonia, Pythium), należy do najpoważniejszych zagrożeń dla upraw. Dotyczy prawie wszystkich gatunków roślin uprawianych z siewu, zarówno rolniczych, jak i warzywnych oraz ozdobnych. Powoduje obumieranie siewek przed wschodami lub wkrótce po nich, czego efektem są puste miejsca na polu. Stosowanie zapraw fungicydowych pozwala niemal wyeliminować ten problem! Tymczasem w przypadku nasion niezaprawianych kiełkujących przy wilgotnej, chłodnej pogodzie zgorzel siewek może powodować nawet do 80-90% strat! Wszak rośliny, które zamrą w początkowej fazie wzrostu nie wydadzą plonu.

Zaprawianie ziarna zapobiega również pojawieniu się wielu innych chorób odnasiennych i odglebowych. Przykładowo, stosowanie zapraw zawierających fungicydy azolowe wykazuje niemal 100% skuteczność w zwalczaniu śnieci cuchnącej (Tilletia caries) oraz głowni (Ustilago spp.), groźnych chorób atakujących zboża oraz kukurydzę.

Zaprawianie nasion się opłaca! Zysk dla środowiska i portfela

Zaprawianie materiału siewnego powoduje znacznie mniejsze obciążenie środowiska naturalnego w porównaniu do tradycyjnych oprysków nalistnych. Jest to podstawowy zabieg zalecany w integrowanej ochronie i produkcji roślin. Stosowanie zapraw nasiennych pozwala uniknąć 1 lub 2 oprysków nalistnych w sezonie wegetacyjnym, w zależności od gatunku rośliny, presji patogenów oraz pogody. Podczas oprysków fungicydem zużywa się zazwyczaj od kilkudziesięciu do nawet kilkuset razy więcej substancji aktywnej na hektar niż przy zaprawianiu nasion! Wynika to z faktu, iż przy oprysku substancja jest rozpylana na całej powierzchni pola, czyli zarówno na rośliny, jak i glebę.  Zaprawianie jest znacznie bardziej precyzyjne: w przypadku zapraw płynnych aplikowanych przy użyciu zaprawiarki preparat jest dozowany wyłącznie na powierzchnię ziarna, więc zabieg nie generuje strat substancji aktywnej ani nie powoduje ryzyka dla środowiska. Ilość zużywanej substancji czynnej wynosi zaledwie kilka gram na 100 kg nasion! 

Dzięki zaprawianiu materiału siewnego można znacznie zmniejszyć koszty związane z zakupem środków ochrony roślin oraz ich aplikacją w formie oprysku. Ważną korzyścią jest również oszczędność czasu oraz uniezależnienie ochrony roślin w początkowym okresie od warunków pogodowych. Siew nasion zaprawionych trwa tyle samo co niezaprawionych, a pozwala pominąć do dwóch czasochłonnych wjazdów na pole z opryskiwaczem. To oznacza mniejsze nakłady pracy, czasu, pestycydów i adiuwantów, co pociąga za sobą znaczne korzyści ekonomiczne. 

Jakie są główne korzyści z przygotowania nasion przed siewem?

Korzyści z zaprawiania nasion wykraczają poza standardową ochronę przed patogenami. Ochrona w krytycznej, początkowej fazie rozwoju rośliny procentuje przez cały okres uprawy, aż po zbiory. Młode siewki uzyskane z zaprawionych nasion wschodzą szybko i równomiernie, charakteryzują się większym wigorem, lepszą odpornością na czynniki atmosferyczne i inne stresory, a ostatecznie wydają wyższy plon lepszej jakości. Doświadczenia badające efekty stosowania zapraw systemicznych w uprawach pszenicy ozimej i jarej wykazały, iż rośliny wyrosłe z ziarna zaprawionego fungicydami plonowały średnio o 50% obficiej w porównaniu z niezaprawionymi, a w przypadku opóźnionego siewu zastosowanie zaprawy skutkowało blisko dwukrotnym wzrostem plonu. Co więcej, zebrane ziarno cechowało się wyższą zawartością białka oraz większą gęstością nasypową. W przypadku pszenicy ozimej dodatkową korzyścią była znacznie lepsza przeżywalność roślin po zimie.

Zaprawianie nasion przynosi pozytywne rezultaty w przypadku prawie każdej rośliny uprawianej z siewu: od wszystkich gatunków zbóż, przez kukurydzę, słonecznik, rzepak i soję, aż po rozmaite warzywa oraz rośliny ozdobne, uprawiane w różnych strefach klimatycznych na całym świecie. 

Samodzielne zaprawianie nasion bez pomyłek

Obecnie wielu rolników zaopatruje się w kwalifikowany materiał siewny, których już został zaprawiony przez producenta. Z drugiej strony, siew nasion z własnego, zeszłorocznego zbioru pozwala znacznie obniżyć koszty. Aby jednak oszczędność na starcie nie zaprzepaściła szans na wysokie plony, konieczne jest odpowiednie przygotowanie materiału siewnego. 

Wstępny etap stanowi czyszczenie i sortowanie ziarna. Kalibracja nasion umożliwia selekcję wyłącznie odpowiednio dużych nasion, pozbawionych zanieczyszczeń i nasion chwastów, pozwala lepiej wykorzystać potencjał plonotwórczy danej odmiany. Dopiero oczyszczone i skalibrowane nasiona nadają się do zaprawiania. 

Ze względu na bardziej równomierne pokrycie nasion zaprawianie na mokro daje lepsze efekty, niż „na sucho”. Płynną zaprawę należy aplikować wyłącznie za pomocą przeznaczonej do tego zaprawiarki, najlepiej bezpośrednio przed siewem lub maksymalnie z kilkudniowym wyprzedzeniem. Wybór zaprawy nasiennej trzeba dostosować do rośliny uprawnej oraz jej najczęstszych i najgroźniejszych chorób. Pod uwagę należy wziąć również warunki klimatyczno-glebowe, termin siewu oraz płodozmian. 

Możliwości stosowania niektórych środków ochrony roślin ograniczają normy wprowadzane przez Unię Europejską. Lista aktualnie zarejestrowanych i dopuszczonych do obrotu zapraw nasiennych dla poszczególnych gatunków jest  urzędowej wyszukiwarce Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, oraz w Rejestrze Środków Ochrony Roślin. Typ zaprawy nasiennej musi być dostosowany do przyjętej strategii gospodarstwa rolnego: tylko niektóre zaprawy mogą być stosowane w produkcji ekologicznej. Z kolei w przypadku produkcji integrowanej zaprawa musi znajdować się w urzędowym wykazie środków dopuszczonych do stosowania w integrowanej produkcji dla danego gatunku rośliny. Zaprawianie nasion jest zaliczane do zabiegów ochrony roślin, dlatego powinno być wpisane do rejestru zabiegów agrotechnicznych, obowiązkowego m.in. dla ekoschematów ARiMR oraz integrowanej ochrony roślin.

Zaprawy nasienne należy zawsze stosować zgodnie z zaleceniami producenta odnośnie dawki, aplikacji preparatu, a w przypadku zapraw płynnych typu WT sposobu przygotowania mieszaniny. Zabieg należy zawsze przeprowadzać z użyciem zaprawiarki: tylko fachowy sprzęt daje gwarancję szczelnego pokrycia nasion precyzyjnie ustaloną ilością zaprawy.