Gniotownik czy śrutownik – co lepsze do produkcji paszy?

Jeśli prowadzisz gospodarstwo, albo hodowlę zwierząt, pewnie nie raz zastanawiałeś się, w co lepiej zainwestować – w gniotownik czy śrutownik?
To, że jakość podawanej zwierzętom paszy przekłada się na ich większy wzrost i zdrowie, jest pewnie dla Ciebie oczywiste. Jednak w jaki sposób można ją poprawić?
Jeśli sam przygotowujesz paszę dla swojej trzody - odpowiedź jest prosta: używając gniotownika, śrutownika lub ekstrudera.
Którą z tych maszyn wybrać?

To zależy od kilku kwestii. W tym artykule postaramy się szczegółowo odpowiedzieć na to pytanie. Zarówno śrutownik jak i gniotownik służą do tego samego - czyli rozdrabniania ziarna. Jednak wykonują to zadanie kompletnie w inny sposób. I właśnie od tej różnicy zależy, jak będą się miały twoje zwierzęta.

Gniotownik - co to jest?

Gniotownik to urządzenie, które rozgniata ziarno na paszę. Brzmi prosto? No i właśnie o to chodzi. Zasada działania jest prosta, ale skuteczna. Wrzucone ziarno przechodzi przez walce, które je spłaszczają, ale nie rozdrabniają na proszek. Dzięki temu zachowuje swoją strukturę, tylko staje się bardziej przyswajalnym pożywieniem dla zwierząt.

Co ważne, gniotownik do zboża nie generuje wysokiej temperatury podczas pracy. Różni się pod tym względem od ekstrudera. To ogromny plus, bo białko w ziarnie pozostaje nietknięte – nie dochodzi do jego denaturacji. A to przekłada się bezpośrednio na wartość odżywczą paszy. Dlatego gniotowniki tak dobrze sprawdzają się w hodowli bydła mlecznego, gdzie każdy gram białka ma znaczenie.

Gniotownik do kukurydzy – czy to dobre rozwiązanie?

Tak, jak najbardziej. Gniotownik do kukurydzy radzi sobie świetnie, choć warto pamiętać, że kukurydza jest twardsza od innych zbóż. Niektóre modele są specjalnie dostosowane do tego ziarna – mają mocniejsze walce i większą wydajność. Gniotowniki, które znajdziesz w naszej ofercie świetnie się sprawdzą w przetwarzaniu kukurydzy. Jeśli hodujesz bydło i masz dostęp do kolb we własnym zakresie, gniotownik będzie strzałem w dziesiątkę.

Pamiętam rozmowę z sąsiadem, który przez lata śrutował kukurydzę dla swoich krów. Mówił, że mleko było w porządku, ale odkąd przeszedł na gniotownik, zauważył różnicę – krowy lepiej się czuły, a zawartość tłuszczu w mleku trochę wzrosła. No i mniej było tego pyłu w oborze, co też nie jest bez znaczenia.

Dlatego w przypadku bydła lepszym wyborem jest gniotownik.

Śrutownik – klasyka, która ma swoje miejsce

Śrutownik to zupełnie inna maszyna. W przypadku tego urządzenia ziarno jest mocno rozdrabniane, czasem niemal na mąkę. Na rynku masz do wyboru kilka typów: bijakowy (ssąco-tłoczący), żarnowy, kamieniowy i tarczowy. Każdy ma swoje zastosowanie, ale wszystkie łączy jedno – produkują drobno zmieloną paszę.

Przy dużej liczbie obrotów śrutownik nagrzewa się, a to powoduje, że białko w ziarnie się ścinają. Mówiąc wprost – pasza traci na wartości odżywczej. To nie koniec świata, ale trzeba o tym wiedzieć, szczególnie jeśli zależy ci na jak najlepszej paszy dla bydła.

Z drugiej strony, dla świń czy drobiu śrutownik sprawdza się idealnie. Te zwierzęta potrzebują drobniejszej paszy, którą łatwiej trawią. W tym przypadku śrutowanie ma więcej sensu niż gniecenie.

Gniotownik kontra śrutownik – co wybrać dla swoich zwierząt?

To zależy głównie od tego, jakie zwierzęta hodujesz i jakie zboże przerabiasz.

Dla bydła – zdecydowanie gniotownik

Jeśli masz krowy mleczne albo bydło opasowe, postaw na gniotownik. Pasza z gniotownika ma więcej przyswajalnego białka i nie zawiera tyle pyłu, który może prowadzić do kwasicy żwacza. A to poważna sprawa – kwasica potrafi naprawdę zaszkodzić zwierzętom i obniżyć wydajność mleczną.

Gniotownik pozwala też lepiej kontrolować wielkość cząstek, co ma znaczenie przy żywieniu przeżuwaczy. Zbyt drobna pasza nie jest dla nich dobra, bo zaburza naturalny proces trawienia w żwaczu.

Dla świń i drobiu – sprawdzi się śrutownik 

Tutaj sytuacja jest odwrotna. Świnie i drób potrzebują drobniejszej paszy, która szybko się trawi. Śrutownik wyprodukuje dokładnie to, czego potrzebują te zwierzęta. No i jest po prostu tańszy w zakupie, co również ma znaczenie, zwłaszcza przy mniejszych hodowlach.

Jeśli hodujesz różne gatunki zwierząt, czasem warto mieć oba urządzenia. Ale jeśli musisz wybrać jedno, zastanów się, co stanowi trzon twojej hodowli.

Praktyczne kwestie – koszty i eksploatacja

Gniotownik zużywa mniej prądu niż śrutownik. Ma mniej ruchomych części, więc i awarii powinno być mniej. Konserwacja też jest prostsza. Minusem jest to, że pasza z gniotownika nie nadaje się do długiego przechowywania – tłuszcze i witaminy szybko się utleniają. Praktycznie oznacza to, że musisz gniotować „na bieżąco", pod konkretne potrzeby.

Śrutownik jest zwykle tańszy przy zakupie, ale generuje wyższe rachunki za prąd. Jest też głośniejszy i produkuje sporo pyłu, co może być uciążliwe. Z drugiej strony śruta przechowuje się nieco lepiej, choć i tak nie powinieneś trzymać jej miesiącami.

Wydajność – dobierz maszynę do rozmiaru gospodarstwa

Zarówno gniotowniki, jak i śrutowniki dostępne są w różnych wydajnościach. Od małych modeli robiących 30-50 kg na godzinę, po prawdziwe maszyny produkcyjne dające nawet 10 ton. Przed zakupem policz, ile paszy realnie potrzebujesz dziennie. Nie ma sensu przepłacać za wydajność, której nie wykorzystasz.

Z mojego doświadczenia wynika, że lepiej mieć maszynę nieco za dużą niż za małą. Zawsze możesz zrobić zapas na kilka dni, a nie będziesz stał nad urządzeniem całymi godzinami.

Podsumowanie – co wybrać - gniotownik, czy śrutownik?

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie „gniotownik czy śrutownik?". To zależy od twojej hodowli:

• Gniotownik do zboża – świetny wybór dla bydła, szczególnie mlecznego. Zachowuje wartość odżywczą paszy, nie tworzy pyłu, zużywa mniej prądu. Minus? Pasza szybciej się psuje.
• Śrutownik – idealny dla świń i drobiu. Tańszy, produkuje drobną paszę. Ale niszczy część białka i generuje więcej kosztów eksploatacji.

Jeśli masz głównie bydło i kukurydzę, gniotownik do kukurydzy to będzie najlepszy wybór. Dla trzody chlewnej czy kur – śrutownik nie zawiedzie. A jeśli prowadzisz mieszaną hodowlę? Może warto pomyśleć o obu maszynach, choć rozumiem, że to kwestia budżetu.

Najważniejsze, żeby przed zakupem dokładnie przemyśleć swoje potrzeby. Porozmawiaj z innymi rolnikami, sprawdź opinie o konkretnych modelach. Bo choć to tylko maszyna do rozdrabniania zboża, ma realny wpływ na zdrowie twoich zwierząt i rentowność całego gospodarstwa.