Brykiet czy węgiel? Które paliwo wybrać?

Wybór opału do domowego pieca, kotła lub ogrodowego grilla może stanowić nie lada wyzwanie, a mnogość możliwości przyprawia o zawrót głowy.  Szukając wskazówek, w internecie można natknąć się na odmienne opinie - sympatyków brykietu lub entuzjastów węgla drzewnego. Przyjrzyjmy się więc bliżej tym dwóm materiałom opałowym.

Brykiet i węgiel drzewny - produkcja

Brykiet to materiał opałowy występujący najczęściej w postaci brył sprasowanego, drobnoziarnistego paliwa stałego. Do jego produkcji wykorzystywane są trociny, torf, miał węgla kamiennego, słoma, a także inne odpady produkcji rolnej. Wymienione wyżej materiały trafiają do brykieciarki gdzie podlegają procesowi brykietowania polegającym na prasowaniu drobno zmielonych odpadów pod wysokim ciśnieniem bez użycia środków wiążących. 

Węgiel drzewny zwany niekiedy także czernią węglową, jest paliwem powstałym w wyniku suchej destylacji drewna. Podstawowym sposobem pozyskiwania węgla drzewnego jest wypalanie - obecnie przeprowadzane w stalowych retortach o bardzo dużej objętości. W przeciwieństwie do brykietów, węgiel drzewny traci 80 procent masy substancji początkowej. Dla porównania: Przy masie początkowej 5 kilogramów biomasy peleciarka jest w stanie wytworzyć 3,3 kg peletu podczas gdy po wypaleniu 5 kg drewna otrzymujemy kilogram węgla drzewnego. 

Zastosowanie tych paliw 

Brykiet jako materiał opałowy ma bardzo wiele rodzajów i zastosowań. Pali się nim w piecach kaflowych, kotłach grzewczych czy kominkach. Brykietu węglowego używa się też w celach rekreacyjnych, np. do grillowania.  Ze względu na swoje właściwości służy też jako opał startowy - taki, do którego po rozpaleniu dorzuca się docelowe paliwo. 

Węgiel drzewny obecnie ma zastosowanie jedynie rekreacyjne czy kulturowe. Ze względu na swoją kruchość, tendencję do pylenia oraz nieproporcjonalnie dużą objętość w stosunku do masy czerń węglowa coraz rzadziej używana jest jako opał do pieca czy kotła. Opał ten ma jednak dużo zwolenników na polu gastronomii. Dzięki swojemu charakterystycznemu zapachowi i naturalnemu pochodzeniu węgiel drzewny świetnie nadaje się do grillowania i wędzenia - zdecydowanie podbija smak wielu potraw, a wprawny nos bez trudu będzie umiał wyczuć jego “drzewny” aromat.  

Wydajność brykietu, a wydajność węgla drzewnego

Brykiety to jedno z bardziej wydajnych paliw opałowych biorąc pod uwagę łatwość jego produkcji. Opał uzyskany poprzez przepuszczenie słomy przez brykieciarkę ma wartość opałową między 15 a 17 MJ/kg. Dla porównania, wskaźnik ten dla węgla kamiennego wynosi około 30MJ/kg, dla węgla brunatnego ok 6MJ/kg, a dla peletu około 19MJ/kg. Więcej o wydajności peletu możesz się dowiedzieć z naszego artykułu tutaj.

Wartość energetyczna węgla drzewnego przewyższa możliwości brykietu. Dla czerni węglowej jest to 30MJ/kg.  Warto w tym miejscu zauważyć zdecydowanie mniejszą gęstość węgla drzewnego, która sprawia, że pomimo dużej wartości energetycznej jest to opał niepraktyczny i wymagający dużo przestrzeni na składowanie. Gęstość węgla drzewnego to 0,2 - 0,5 g/cm3 podczas gdy gęstość brykietu kominkowego oscyluje w okolicach 1,2g/cm3. W praktyce oznacza to, że tona węgla drzewnego może zająć tyle przestrzeni co sześć ton brykietu. W kwestii składowania i transportu jest to przewaga trudna do przecenienia.

Brykiet i węgiel drzewny - ekopaliwa?

W dobie nasilających się zmian klimatycznych i corocznej walki ze smogiem w okresie zimowym coraz częściej poruszaną kwestią jest niskoemisyjność paliw. Tak zwany ślad węglowy, czyli ilość CO2 wypuszczanego do atmosfery w procesie spalania jest jednym z kryteriów wyboru materiałów opałowych dla wielu konsumentów. Poza dwutlenkiem węgla istotna jest jest redukcja innych szkodliwych substancji chemicznych dostających się przez kominy naszych domów do powietrza, którym oddychamy.

Zarówno w przypadku brykietów jak i węgla drzewnego możemy mówić o paliwach niskoemisyjnych należących do grupy najmniej szkodliwych dla środowiska materiałów opałowych. Warto jednak zaznaczyć, że węgiel drzewny produkowany jest najczęściej z drzew specjalnie na ten cel przeznaczonych. Na te potrzeby nierzadko wycinane są połacie innej roślinności. Taka forma prowadzenia szkółek zmniejsza bioróżnorodność lasów i nie sprzyja współistnieniu różnych gatunków roślin i zwierząt. Z drugiej strony w procesie wzrostu drzewa przeznaczone na wypał produkują tlen, co w pewien sposób równoważy ich ślad węglowy. 

W tej kwestii brykiet, zwłaszcza ten, przy którego produkcji do brykieciarki trafiają odpady, wydaje się bardziej przyjazny dla środowiska. Pozytywna cechą zbrykietowanej biomasy jest spalanie się z małą ilością dymu i 99-procentowe wypalanie masy brykietu. W przypadku większości brykietów popiół będący produktem spalania ma masę zaledwie jednego procenta początkowej masy materiału opałowego.

Brykiet czy węgiel - co zdrowsze?

Wielu właścicieli domów zastanawia się, co jest zdrowsze: palenie brykietem, czy węglem?
Krótka odpowiedź jest taka: brykiet uwalnia podczas spalania mniej szkodliwych substancji, niż węgiel jest więc zdrowszym paliwem.
Jednak pełna odpowiedź jest bardziej złożona.

Kupny brykiet to najczęściej brykiet drzewny lub brykiet ze słomy.
Brykiet drzewny jest najzdrowszym z tych trzech wymienionych paliw. Spalanie brykietu drzewnego generuje mniej pyłów zawieszonych, które są szkodliwe dla układu oddechowego. Brykiet ze słomy może generować więcej tych pyłów, a także innych zanieczyszczeń, takich jak tlenki azotu (NOx) i dwutlenek siarki (SO2), które przyczyniają się do powstawania smogu.

Mimo to brykiet ze słomy wypada wciąż lepiej, niż węgiel. Wśród głównych zanieczyszczeń emitowanych przez węgiel znajdują się pyły zawieszone, tlenki azotu (NOx), dwutlenek siarki (SO2) i metale ciężkie, takie jak rtęć i ołów.
Te substancje mają szkodliwy bezpośredni wpływ na zdrowie człowieka, mogąc powodować choroby układu oddechowego, krążenia i nerwowego.
Wpływają na nie też pośrednio: przyczyniając się do powstawania smogu, kwaśnych deszczy i innych problemów środowiskowych.

Podsumowując:

Prosty w produkcji brykiet to zdecydowanie paliwo o wielu zastosowaniach. Dzięki różnym typom brykieciarek opał ten można produkować z wielu różnych substratów. Jest to tania, relatywnie ekologiczna i wydajna metoda grzewcza. Węgiel drzewny to dziś raczej relikt przeszłości, wciąż popularny w mniej rozwiniętych regionach świata. Mimo tego wciąż znajduje swoje rekreacyjne zastosowania, a jego charakterystyczny zapach dla wielu z nas jest nieodłącznym elementem polskiego wczasowania. 

W bezpośrednim porównaniu tych dwóch paliw brykiet zdaje się być bezkonkurencyjny we wszystkich kategoriach, zwłaszcza na polu wydajności, uniwersalności i ekologii.